Kaapverdische uitvaart: wat is het verschil met een Nederlandse uitvaart?
Als iemand overlijdt, kan het huis al snel vol staan met familie, vrienden en bekenden. Misschien ben je de Nederlandse partner of schoondochter in een Kaapverdische familie en weet je niet precies wat er van je wordt verwacht. Of je bent zelf in Rotterdam opgegroeid en merkt na het overlijden van je oma dat de oudere generatie bepaalde Kaapverdische gebruiken belangrijk vindt. Dan is het fijn om te weten wat je kunt verwachten.
Ik ben Carla Gomes Almeida van S.E.L Uitvaart in Rotterdam. Ik heb zelf Kaapverdische roots en begeleid al jaren Kaapverdische, Portugese en Nederlandse uitvaarten. Regelmatig komen verschillende achtergronden binnen één familie samen.
Een Kaapverdische uitvaart verschilt vooral in de manier waarop familie en de gemeenschap bij het afscheid betrokken zijn. Vaak komen er meerdere dagen mensen langs om samen te zijn met de familie en het verdriet met elkaar te delen. De uitvaart zelf kan bestaan uit een mis, muziek en een groot aantal aanwezigen. Bij Nederlandse uitvaarten is de groep vaak kleiner en duurt het afscheid meestal korter. Natuurlijk verschilt dit per familie.
In dit blog lees je hoe een Kaapverdische uitvaart kan verlopen, welke gebruiken je kunt tegenkomen en hoe je Kaapverdische en Nederlandse wensen in één afscheid kunt combineren.
Wat kun je verwachten bij een Kaapverdische uitvaart?
Bij een Kaapverdische uitvaart zijn familie, vrienden en andere mensen uit de gemeenschap vaak nauw betrokken. Voor de begrafenis komen mensen meerdere dagen bij elkaar om samen te zijn en te bidden. Vaak is er een katholieke uitvaartmis, soms in de eigen taal, en speelt muziek een belangrijke rol. Bij de begrafenis zelf kan een grote groep mensen aanwezig zijn.
In 2021 woonden er ruim 22.000 mensen met Kaapverdische wortels in Nederland. Een groot deel van de Kaapverdische gemeenschap woont in Rotterdam, waar ook een eigen Kaapverdische parochie is.
Hoe het afscheid eruitziet, verschilt per familie. Ik begeleid families die veel gebruiken van de Kaapverdische eilanden volgen, maar ook families die bijvoorbeeld alleen kiezen voor de mis en de muziek. Hieronder vertel ik vooral wat ik tijdens Kaapverdische uitvaarten vaak tegenkom. Het hoeft dus niet bij iedere familie zo te gaan.
Hoe verloopt een Kaapverdische uitvaart?
Rond het sterven
Als iemand ernstig ziek is, komt de familie vaak al bij elkaar. Familieleden proberen ervoor te zorgen dat iemand in de laatste periode niet alleen is. Na het overlijden wordt familie in Nederland, Kaapverdië en Portugal meestal snel gebeld of via WhatsApp op de hoogte gebracht. Daardoor zijn rouwkaarten vaak niet nodig.
De dagen tot de uitvaart
In de dagen tussen het overlijden en de begrafenis komen er vaak veel mensen bij de familie thuis. Familie, vrienden en bekenden lopen gedurende de dag binnen. Ze nemen eten mee, drinken koffie, praten met elkaar of blijven gewoon een tijdje zitten. Aan het einde van de dag wordt er vaak samen de rozenkrans gebeden.
Bij het bepalen van de datum van de uitvaart wordt ook rekening gehouden met familie die vanuit Kaapverdië, Portugal of een ander land naar Nederland wil komen.
Opbaring en rouwbezoek
In Nederland wordt de overledene meestal opgebaard in een uitvaartcentrum en niet thuis. Daar vindt ook het grote rouwbezoek plaats. Dat kan heel emotioneel zijn. Mensen huilen hardop, praten tegen de overledene en vragen bijvoorbeeld waarom hij of zij moest gaan. Soms vraagt iemand om de groeten over te brengen aan een familielid dat eerder is overleden. Als je dit niet gewend bent, kan dat behoorlijk binnenkomen. Voor veel Kaapverdische families hoort deze manier van rouwen bij het afscheid.
De mis en de begrafenis
De uitvaartdienst is meestal een katholieke mis. In Rotterdam vindt die vaak plaats in de Kaapverdische parochie en wordt er Portugees of Kaapverdisch Creools gesproken. Muziek speelt een grote rol. Er worden psalmen en favoriete liedjes van de overledene gezongen of gespeeld. Bij de oudere generatie hoor je ook vaak morna’s, zoals “Hora di bai”, het uur van vertrek.
Voor de mis kan de kist nog een keer worden geopend, zodat mensen afscheid kunnen nemen. Na de dienst dragen familie en vrienden de kist de kerk uit en gaat de familie mee naar de begraafplaats. Begraven komt binnen Kaapverdische families nog veel voor. Na de begrafenis komen familie, vrienden en andere aanwezigen vaak bij elkaar om samen te eten en te drinken.
Wat is het grootste verschil met een Nederlandse uitvaart?
Als ik het verschil kort moet omschrijven, dan draait een Kaapverdische uitvaart vooral om samenzijn. Dat zie je op verschillende momenten terug.
Het tempo
Een Nederlandse uitvaart heeft vaak een duidelijk programma. Er is bijvoorbeeld een ceremonie van een uur en daarna drinken de aanwezigen nog iets met elkaar. Bij een Kaapverdische uitvaart komen familie en vrienden vaak al dagen voor de begrafenis langs. De mis kan makkelijk anderhalf uur duren en daarna gaat de familie naar de begraafplaats en komt iedereen nog samen. Je bent er vaak een groot deel van de dag mee bezig.
Wie er komt
Bij een Nederlandse uitvaart is de groep aanwezigen vaak kleiner. Bij een Kaapverdische uitvaart kunnen ook mensen komen die de overledene niet persoonlijk kenden, maar wel familie of vrienden van de nabestaanden kennen. Zij komen om de familie te steunen. Daardoor kunnen er soms honderden mensen aanwezig zijn.
Hoe verdriet wordt getoond
Bij Nederlandse uitvaarten houden mensen hun verdriet in gezelschap vaak wat meer voor zichzelf. Binnen Kaapverdische families wordt er vaker openlijk gehuild en tegen de overledene gesproken, zowel in de kerk als tijdens het rouwbezoek. Nederlandse partners of aangetrouwde familieleden die dit niet kennen, moeten daar soms even aan wennen.
De rol van de familie
Bij veel Nederlandse uitvaarten wordt veel geregeld door de uitvaartverzorger. Kaapverdische families doen vaak zelf veel tijdens het afscheid. Familieleden dragen bijvoorbeeld de kist, zingen tijdens de dienst of zorgen voor het eten.
Geloof en kleding
Nederlandse uitvaarten vinden steeds vaker buiten de kerk plaats en de kleding verschilt per familie. Bij veel Kaapverdische uitvaarten speelt de katholieke mis een belangrijke rol en dragen mensen zwart. Naaste familieleden blijven soms ook na de uitvaart nog langere tijd zwarte kleding dragen.
Kun je Kaapverdische en Nederlandse gebruiken combineren?
Ja. Veel uitvaarten die ik begeleid zijn van families met verschillende achtergronden. Bijvoorbeeld een Kaapverdische moeder met een Nederlandse schoonzoon, kleinkinderen die geen Portugees spreken en collega’s die nog nooit bij een katholieke mis zijn geweest. In zo’n geval kijken we hoe we de wensen van beide kanten in het afscheid kunnen verwerken.
Zo kan de mis plaatsvinden in de Kaapverdische parochie, met in het boekje een korte uitleg in het Nederlands. Je kunt een morna laten horen en daarnaast een Nederlands lied kiezen dat belangrijk is voor de kleinkinderen. Nederlandse familie en vrienden kun je vooraf vertellen dat er veel mensen kunnen komen, dat de uitvaart langer kan duren en dat mensen hun verdriet soms duidelijk laten horen. Dan weten zij beter wat ze kunnen verwachten.
Verschillende wensen hebben trouwens niet altijd met cultuur te maken. Ook binnen een familie kunnen generaties anders over een uitvaart denken. Oudere familieleden willen misschien graag bepaalde Kaapverdische gebruiken volgen, terwijl kinderen of kleinkinderen het afscheid kleiner of op een andere manier willen. Ik bespreek die wensen met de familie en kijk hoe we ze zoveel mogelijk samen kunnen brengen in één uitvaart.
Op mijn pagina over uitvaartbegeleiding lees je hoe ik zo’n afscheid vanaf het eerste telefoontje tot en met de nazorg regel.
Wat als de familie de dierbare wil terugbrengen naar Kaapverdië?
Veel oudere Kaapverdianen willen graag op hun eigen eiland worden begraven. Dat is mogelijk. Voor een repatriëring moeten verschillende documenten worden geregeld en moet het vervoer aan bepaalde eisen voldoen. Ook is er contact nodig met de betrokken instanties in Nederland en op Kaapverdië.
Veel families houden eerst een mis in Rotterdam, zodat familie, vrienden en andere mensen uit de gemeenschap hier afscheid kunnen nemen. Daarna wordt de overledene naar Kaapverdië gebracht voor de begrafenis.
Ik regel de documenten, het vervoer en het contact met de betrokken partijen in Nederland en op Kaapverdië. Zo hoef jij dat niet allemaal zelf uit te zoeken en kun je meer tijd bij je familie doorbrengen.
Veelgestelde vragen over een Kaapverdische uitvaart
Tot slot
Bij een Kaapverdische uitvaart zijn vaak veel mensen betrokken en wordt er ruim de tijd genomen om afscheid te nemen. Verdriet wordt meestal openlijk gedeeld. Een Nederlandse uitvaart is vaak kleiner en korter en vindt vaker plaats met een beperkte groep familie en vrienden. Natuurlijk verschilt dit per familie.
Hebben jullie binnen de familie verschillende wensen? Dan kijken we hoe we die in één afscheid kunnen combineren. Zo kunnen Kaapverdische gebruiken een plek krijgen en kunnen we tegelijk rekening houden met wat Nederlandse familieleden, partners of kleinkinderen belangrijk vinden.
Bij S.E.L Uitvaart heb je tijdens de hele uitvaart contact met mij, Carla. Ik ken de Kaapverdische gebruiken, spreek Portugees en begeleid ook Nederlandse en katholieke uitvaarten. Je kunt bij mij terecht met verschillende budgetten en het maakt niet uit bij welke verzekeraar je dierbare verzekerd was.
Is er iemand overleden of verwacht je dat dit binnenkort gebeurt? Bel mij dag en nacht op 06-15373321 of lees rustig hoe uitvaartbegeleiding bij S.E.L werkt.
