Een Kaapverdische uitvaart in Nederland: tradities en gebruiken

Je moeder, vader of oma is overleden of je weet dat het niet lang meer duurt. En jij bent degene die het gaat regelen. Je kent de gebruiken van thuis, de wake, het samenzijn, de muziek, maar je bent hier opgegroeid en weet niet precies hoe dat in Nederland gaat. En je wilt het goed doen. Voor je familie, en voor de oudere generatie die precies weet hoe het hoort.

Ook in Nederland kun je een Kaapverdische uitvaart organiseren zoals je familie dat gewend is. Met een wake, familie en vrienden die dagenlang samenkomen, de kerk en muziek. En als jullie dat willen, kan de overledene naar Kaapverdië worden gebracht om daar begraven te worden. In Nederland is vaak meer mogelijk dan families vooraf denken. Het helpt dan wel als iemand de Kaapverdische gebruiken kent en tegelijkertijd weet wat hier geregeld moet worden.

Ik ben Carla Gomes Almeida van S.E.L Uitvaart in Rotterdam. Ik heb zelf Kaapverdische roots en begeleid al jaren Kaapverdische en multiculturele uitvaarten. In dit blog vertel ik welke tradities belangrijk zijn bij een Kaapverdische uitvaart, hoe je die hier kunt uitvoeren, wat je moet regelen als iemand in Nederland of Kaapverdië wordt begraven en wat je als familie zelf kunt doen.

Wat maakt een Kaapverdische uitvaart anders dan een Nederlandse?

Het grootste verschil merk je aan hoeveel tijd ervoor wordt genomen en hoeveel mensen erbij betrokken zijn. Een Nederlandse uitvaart is vaak een duidelijk moment: een dienst van een uur, daarna koffie en dan gaat iedereen weer naar huis. Bij een Kaapverdische uitvaart is de familie vaak meerdere dagen bij elkaar. Vanaf het overlijden tot na de begrafenis komen er mensen langs. Niet alleen de naaste familie, maar ook neven, nichten, oude buren, mensen uit de kerk en anderen uit de gemeenschap. Er wordt gehuild, gebeden, gegeten en gezongen, soms allemaal op dezelfde avond.

Ook met verdriet wordt anders omgegaan. In Nederland houden mensen zich vaak wat meer in. Bij Kaapverdische families wordt verdriet veel meer uitgesproken en getoond. Huilen hoort erbij en hoeft niet weggestopt te worden.

Ik merk dat families soms bang zijn dat daar in Nederland geen plek voor is. Dat een uitvaartverzorger de wake wil inkorten, minder gasten wil of niet goed weet hoe om te gaan met families die hun verdriet duidelijk laten zien. Maar dat hoeft helemaal niet.

Welke tradities horen bij een Kaapverdische uitvaart?

Elke familie en elk eiland doet sommige dingen net even anders. Hieronder beschrijf ik de gebruiken die ik het vaakst tegenkom.

De wake en het samenzijn

Kort na het overlijden komt de familie bij elkaar, meestal in het huis van de overledene of van een naast familielid. Dit kan meerdere dagen duren, tot aan de uitvaart. Er wordt gebeden, vaak de rozenkrans en er staat eten en drinken klaar voor iedereen die langskomt. Niemand hoeft zich aan te melden. Je komt langs, condoleert de familie en blijft zolang je wilt. Als de overledene thuis is opgebaard, komt iedereen samen rondom de kist.

De rol van familie en gemeenschap

Rouwen doe je niet alleen. De oudere generatie, vaak de tantes en oma’s, weet meestal precies wat er moet gebeuren en helpt daarbij. Ook de rest van de gemeenschap helpt mee: mensen koken, halen familieleden op, bellen anderen en dragen de kist. Als uitvaartbegeleider sluit ik daarbij aan. De familie bepaalt wie wat doet en ik zorg dat alles goed geregeld wordt.

Geloof en de kerkdienst

De meeste Kaapverdische families zijn katholiek. Vaak is er een uitvaartmis in de kerk, het liefst met een priester die Portugees of Kaapverdisch Creools spreekt. Een week na het overlijden komt de familie vaak opnieuw samen voor een mis of bijeenkomst. Na een jaar gebeurt dat nog een keer.

Muziek

Muziek hoort echt bij het afscheid. Morna, de muziek van de eilanden, wordt veel gespeeld. Denk aan Cesária Évora, maar ook aan liederen die jullie familie zelf zingt. Ik vraag families altijd welke muziek bij de overledene en bij hen past, omdat daar vaak veel herinneringen aan vastzitten.

Rouwkleding en de periode erna

Bij veel families draagt de naaste familie zwart. Soms blijft een weduwe of blijven de kinderen dat langere tijd dragen, soms wel maanden. Ook na de begrafenis blijft de familie samenkomen. Bijvoorbeeld op de zevende dag, de dertigste dag en een jaar na het overlijden.

Kan dat allemaal in Nederland?

Ja, het meeste kan gewoon. Het is wel belangrijk dat je vooraf bespreekt wat jullie willen en wat daarvoor geregeld moet worden.

Een overledene mag in Nederland thuis worden opgebaard. Met koeling kan iemand meerdere dagen thuis blijven, zodat er tijd is voor de wake zoals jullie die gewend zijn. Familie mag ook meehelpen met de laatste verzorging, zoals wassen en aankleden. Ik merk dat het voor nabestaanden vaak veel betekent om dit zelf te kunnen doen.

De uitvaart zelf moet in Nederland uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden plaatsvinden. Is er meer tijd nodig, bijvoorbeeld omdat familie uit Kaapverdië of Portugal moet overkomen? Dan kan er uitstel worden aangevraagd bij de gemeente. Dat regel ik.

Ik zoek locaties waar genoeg plek is voor alle gasten en waar we voldoende tijd krijgen voor de dienst. Een uur is voor een Kaapverdische uitvaart vaak te kort. Daarom plan ik meer tijd in, ook voor het samenzijn erna met eten en muziek. Ik kan de catering regelen, maar als de familie liever zelf kookt, kan dat natuurlijk ook.

Aan de Nederlandse regels moeten we ons houden. Maar daarbinnen kan vaak veel meer dan mensen denken. Daarom regel ik bij de uitvaartbegeleiding alles wat nodig is, vanaf het eerste telefoontje tot de nazorg. Zo hoef jij daar tijdens het afscheid niet allemaal mee bezig te zijn.

Begraven in Nederland of repatriëring naar Kaapverdië?

Dit is vaak de moeilijkste keuze. Veel ouderen willen graag begraven worden op het eiland waar ze vandaan komen, dicht bij hun ouders en andere familieleden. Tegelijk woont een groot deel van de familie in Nederland en is een graf hier makkelijker te bezoeken.

Er is geen goede of foute keuze. Het helpt wel als je vooraf weet wat er geregeld moet worden als iemand naar Kaapverdië wordt gebracht. De overledene wordt in Nederland verzorgd en gebalsemd en er is een speciale kist nodig. Ook moeten er verschillende documenten worden geregeld, waaronder een laissez-passer voor het vervoer en de overlijdensakte. Daarnaast is er contact met het consulaat van Kaapverdië en de uitvaartondernemer daar.

Daarna wordt de overledene per vliegtuig naar Sal of Praia gebracht en vervolgens naar het eiland waar de begrafenis plaatsvindt. Vaak is er eerst nog een korte afscheidsdienst in Nederland, zodat familie en vrienden hier ook afscheid kunnen nemen.

Reken bij repatriëring op meer tijd en hogere kosten dan bij een uitvaart in Nederland. Sommige uitvaartverzekeringen vergoeden een deel van de kosten, andere niet. Ik zoek voor je uit wat jouw verzekering vergoedt. Bij repatriëring regel ik de documenten, het contact met de verschillende instanties en het vervoer.

Wat kun je als familie doen?

Praat met de oudere generatie over wat zij belangrijk vinden. Is dat de wake, de kerk of begraven worden in Kaapverdië? Vaak zijn er maar een paar dingen die voor de familie echt belangrijk zijn.

Kies een uitvaartbegeleider die de Kaapverdische gebruiken kent. Je bent niet verplicht om de uitvaartverzorger te nemen die je verzekeraar aanwijst. Ook als je ergens anders verzekerd bent, mag je zelf kiezen. Vraag daarom altijd of iemand ervaring heeft met Kaapverdische uitvaarten.

En help vooral mee als je dat wilt. Met de laatste verzorging, met koken, zingen of het dragen van de kist. Dat hoort voor veel Kaapverdische families bij het afscheid.

Veelgestelde vragen over een Kaapverdische uitvaart

Tot slot

Een Kaapverdische uitvaart in Nederland kan gewoon volgens de tradities die voor jullie belangrijk zijn. Met een wake van meerdere dagen, familie en vrienden om je heen, de kerk en de muziek die jullie kennen. En als iemand graag in Kaapverdië begraven wil worden, kan dat ook. Het helpt dan als je iemand naast je hebt die zowel de Kaapverdische gebruiken als de Nederlandse regels kent.

Uiteindelijk wil je vooral dat het afscheid past bij de overledene en bij jullie familie. Daarom is het belangrijk om vooraf goed te bespreken wat jullie willen en ervoor te zorgen dat daar rekening mee wordt gehouden.

Ik ben Carla Gomes Almeida. Met S.E.L Uitvaart begeleid ik families in Rotterdam en omstreken en daarbij neem ik mijn eigen Kaapverdische achtergrond mee. Ik spreek Portugees, ken de gebruiken en blijf jullie aanspreekpunt vanaf het eerste telefoontje tot na de uitvaart. Dat kan met ieder budget en het maakt niet uit waar je verzekerd bent.

Is er iemand overleden, of wil je vooraf bespreken wat mogelijk is? Bel mij dag en nacht op 06-15 37 33 21.